گذار از خام‌فروشی به صادرات هوشمند؛ نقشه راهِ تحوّل در تجارت مازندران 

به گزارش پیک شهر، پیرو نامه مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی، بودجه و تحول اداری استانداری در خصوص بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و پژوهشی دانشگاه‌ها و مراکز پژوهش و فنّاوری در رفع مسائل و مشکلات استان جهت مشارکت اساتید در طرح “دانشگاهِ حل‌مساله” در راستای تبیین نقش راهبردی علوم در حل مسایل جامعه و ارتقای مرجعیت علمی دانشگاه، دکتر سیّدعلی حدیقی، عضو هیات علمی و مدیر گروه مدیریت بازرگانی و معاون اداری، مالی و پشتیبانی دانشگاه علوم و فنون مازندران، با توجه به حوزه تخصصی خود، پاسخ خود را در خصوص:” گذار از خام‌فروشی به صادرات هوشمند؛ نقشه راهِ تحوّل در تجارت مازندران”، به پرسش خبرنگار روابط عمومی دانشگاه، ارایه کرد.

با توجه به اهمیت بازار، صادرات، زنجیره تأمین و رقابت تجاری، رشته مدیریت بازرگانی چگونه می‌تواند به حل چالش‌های واقعی بنگاه‌ها و تولیدکنندگان استان در زمینه بازاریابی، توسعه بازار و ورود به بازارهای جدید کمک کند؟

پاسخ به این پرسش کلیدی در حوزه مدیریت بازرگانی و زنجیره ارزش، با تمرکز بر چالش‌های ساختاری تولیدکنندگان و صادرکنندگان استان مازندران، به شرح زیر تبیین می‌شود:

اگر به ساختار اقتصادی استان مازندران بنگریم، پتانسیل‌های بی‌نظیری در حوزه‌های کشاورزی(مرکبات، برنج، کیوی)، شیلات، صنایع غذایی و حتی صنایع دستی مشاهده می‌کنیم. با این حال، درد بزرگ جامعه صنعتی و کشاورزی ما در این حوزه تخصصی، “تولیدمحور بودن” به جای “بازارمحور بودن” است.

بنگاه‌های اقتصادی استان با وجود تولید محصولات باکیفیت، به دلیل عدم آشنایی با استانداردهای نوین بازاریابی بین‌الملل، ضعف در تحقیقات بازار علمی، سیستم‌های لجستیک ناکارآمد و عدم مهارت در برندسازی(Branding)، توانایی ورود مستقیم به بازارهای هدف(به‌ویژه کشورهای حوزه CIS و اوراسیا) را ندارند. در نتیجه، دست‌رنج تولیدکننده مازندرانی یا به قیمت ناچیز توسط واسطه‌ها خریداری می‌شود، یا به صورت فله‌ای و بدون ارزش افزوده(خام‌فروشی) صادر می‌گردد و یا به دلیل عدم انطباق با استانداردهای قرنطینه‌ای و ترجیحات مصرف‌کننده خارجی، در مرزها برگشت می‌خورد. این یعنی اتلاف منابع سرشار استان، کاهش سودآوری بنگاه‌ها و در نهایت عدم رونق اقتصادی برای مردم منطقه.

رشته مدیریت بازرگانی در دانشگاه، این مساله را از طریق فریم‌ورک‌های علمی، ابزارهای تحلیل استراتژیک و متدولوژی‌های داده‌محور حل می‌کند. ما در کلاس‌های درس و پروژه‌های تحقیقاتی به جای نگاه سنتی، از ابزارها و متدهای زیر استفاده می‌کنیم:

• تحقیقات بازار بین‌المللی داده‌محور(Data-Driven Market Research): آموزش متدهای بخش‌بندی بازار (Segmentation)، هدف‌گیری(Targeting) و موقعیت‌یابی(Positioning) یا همان مدل STP با استفاده از ابزارهای داده‌کاوی تجاری جهت شناسایی دقیق رفتار مصرف‌کننده در کشورهای هدف.
• مدیریت زنجیره تأمین چابک(Agile Supply Chain Management): طراحی مدل‌های بهینه‌سازی لجستیک صادراتی و زنجیره سرد(Cold Chain) برای محصولات کشاورزی استان جهت کاهش ضایعات و تضمین کیفیت تا مقصد نهایی.
• طراحی استراتژی‌های ورود به بازار(Entry Modes): ارزیابی علمی روش‌های ورود(مانند صادرات مستقیم، فرانشیز، جی‌وی یا سرمایه‌گذاری مشترک) بر اساس تحلیل ریسک و بازده.
• برندسازی استراتژیک بین‌المللی(Strategic Place/Product Branding): خلق ارزش ویژه برند(Brand Equity) برای محصولات شاخص مازندران جهت گذار از فروش فلّه‌ای به فروش محصولات با ارزش افزوده بالا تحت برندهای ثبت‌شده جهانی.

با پیاده‌سازی این راه‌کارهای علمی و اتصال دانش مدیریت بازرگانی به بدنه اجرایی بنگاه‌های استان مازندران، شاهد دگرگونی‌های ساختاری زیر خواهیم بود:

• برای بنگاه‌ها و تولیدکنندگان: افزایش حاشیه سود، کاهش ضایعات زنجیره تأمین، پایدارسازی درآمدهای ارزی و ارتقای توان رقابتی در سطح بین‌المللی.
• برای مردم و اشتغال استان: رونق مشاغل تخصصی در حوزه‌های بازرگانی، گمرک، بسته‌بندی نوین، لجستیک و بازاریابی دیجیتال بین‌المللی، که در نهایت به افزایش سطح درآمد عمومی و کاهش نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی منجر می‌شود.
• برای توسعه استان مازندران: تبدیل استان از یک تأمین‌کننده مواد اولیه و خام، به یک قطب صادراتی توسعه‌یافته و هوشمند با برندهای بین‌المللی شناخته‌شده در حوزه خزر و اوراسیا.

توسعه بازار و حضور پایدار در زنجیره ارزش جهانی، نه تابعی از متغیرهای تصادفی، بلکه حاصل طراحی سیستماتیک استراتژی‌های بازرگانی است؛ پیوند میان متدولوژی‌های علمی دانشگاهی و پتانسیل‌های تولیدی، پیش‌ران اصلی گذار از اقتصاد سنتی به مزیّت رقابتی پویا در پهنه بین‌المللی خواهد بود.