مسجد یا قرارگاه تمدنی ⠀

به گزارش پبک شهر،در شرایط کنونی که نظام سلطه با به‌کارگیری جنگ شناختی، فشارهای اقتصادی و عملیات روانی همه‌جانبه درصدد فرسایش سرمایه اجتماعی و تضعیف پیوندهای معنوی جامعه ایرانی است، توجه به کارویژه‌های فرهنگی، یک ضرورت حیاتی برای صیانت از انسجام ملی و ارتقای تاب‌آوری اجتماعی محسوب می‌شود.

 تجربه نشان داده است که در بزنگاه‌های تاریخی، آنچه بیش از توان نظامی و اقتصادی، اقتدار یک ملت را تضمین می‌کند، عمق و استحکام زیرساخت‌های فرهنگی و اجتماعی آن است. جامعه‌ای که از انسجام اجتماعی و سرمایه معنوی بالایی برخوردار باشد، در برابر سخت‌ترین طوفان‌ها نیز تاب خواهد آورد و فرهنگ، نه هزینه که سودآورترین سرمایه‌گذاری برای تضمین آینده یک ملت و به مثابه اکسیژن است.

فرهنگ و هنر در شرایط بحرانی، نقشی فراتر از سرگرمی و تفنن ایفا می‌کنند. فشارهای روانی ناشی از بحران می‌تواند جامعه را به‌شدت فرسوده کند، اما خلق آثار هنری و فعالیت‌های فرهنگی در بافت محلات، می‌تواند به تقویت تاب‌آوری روانی جامعه و ایجاد هویت جمعی قوی و مؤثر کمک کند. کار فرهنگی ماندگار، همچون سیستم ایمنی جامعه در برابر ویروس، عمل می‌کند و از درون، جامعه را در برابر تهدیدات بیرونی و آسیب‌های درونی واکسینه می‌سازد. این کار باید در بسترهایی اجرا شود که از یک سو، پیوند عمیقی با متن زندگی مردم داشته باشند و از سوی دیگر، از ظرفیت سازماندهی و شبکه‌سازی گسترده برخوردار باشند.

در میان همه نهادهای فرهنگی و اجتماعی، مسجد جایگاهی خاص دارد. امام خمینی (ره) مسجد را سنگر نامیدند. این تعبیر راهبردی، مسجد را نه صرفاً مکانی برای عبادت، بلکه پایگاهی برای مواجهه با دشمن و کانونی برای سازماندهی نیروهای اجتماعی معرفی می‌کند. همچنین رهبر شهید(ق) نیز با تأکید بر همین جایگاه راهبردی، مسجد را «هسته مقاومت فرهنگی و پایگاه فعالیت اجتماعی» خوانده‌اند و فرمودند: اگر حصار و خاکریز فرهنگی نباشد، همه چیز از دست می‌رود.

کشور ما با برخورداری از ظرفیت ۶۳ هزار مسجد می‌تواند به‌عنوان شبکه‌ای فراگیر و مردمی، در خدمت ارتقای تاب‌آوری اجتماعی قرار گیرد. با این حال از همه این ظرفیت به دلایل مختلف استفاده نمی‌شود. محدود شدن فعالیت مساجد به اقامه نماز، ظلمی آشکار به ظرفیت‌های این پایگاه مردمی است. امام جماعت نباید صرفاً امام مسجد باشد، بلکه باید بعنوان امام محله در اداره امور اجتماعی، فرهنگی و امنیتی آن و در قامت عنصر جریان ساز فرهنگی نقش‌آفرینی کند. این مهم اکنون با توجه به تشدید دامنه تهدیدات دشمنان، نیازمند چاره‌اندیشی فوری و عملیاتی است.

برای فعال‌سازی ظرفیت‌های مساجد، سپردن امور فرهنگی و اجتماعی آنها به دو نهاد مردمی و انقلابی، یعنی کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد و پایگاه‌های بسیج، یک راهبرد عملیاتی و کارآمد است. کانون‌های فرهنگی و هنری مساجد با امکان ارتباط مستقیم با نوجوانان و جوانان و حضور در متن محلات، ظرفیت مناسبی برای شناسایی نیازهای مهارتی و هدایت اعضا به سمت آموزش‌های کاربردی دارند.

پایگاه‌های بسیج نیز به‌عنوان نهادی مردمی که از ابتدای شکل گیری با مسجد پیوند خورده‌اند، می‌توانند در کنار کانون‌های فرهنگی، هسته‌های محلی تاب‌آور را تشکیل دهند. بسیج مستضعفین در این زمینه تجربه موفقی دارد که با تشکیل هسته‌های مردمی در مساجد، می‌تواند شبکه‌ای محلی برای واکنش سریع، امدادرسانی، مدیریت بحران و هسته های فرهنگی اثر بخش در محلات شکل دهد تا امنیت، تاب‌آوری و همبستگی اجتماعی را در برابر تهدیدات، استحکام و فزونی بخشد.

مساجد می‌توانند به قرارگاه‌های محله‌محور برای شناسایی و حل مسائل واقعی مردم تبدیل شوند، و با شناسایی نیازها و مسائل واقعی محله، فعالیت‌های خود را بر پایه مطالبات مردم گسترش دهند. برخی مساجد، تنها با افرادی که پیش‌تر با آنها ارتباط داشته‌اند، تعامل می‌کنند و به سمت جذب همه اقشار ساکن در محله روی نمی آورند. ارکان مسجد، پایگاه‌های مقاومت بسیج و دیگر مجموعه‌های فعال در محله باید با هماهنگی و هم‌افزایی، پیوند میان مسجد و مردم محله را تقویت کنند. تجربه جنگ اخیر گواهی بر کارآمدی الگوی مسجد‌محوری در سازماندهی مشارکت مردمی بود. در بسیاری از مناطق، مساجد به مراکز ساماندهی کمک‌های مردمی تبدیل شدند و گروه‌های داوطلب محلی برای امدادرسانی، اسکان اضطراری و پشتیبانی از آسیب‌ دیدگان شکل گرفتند. این تجربه نشان می‌دهد که ظرفیت مساجد در ارتقای سطح تاب‌آوری اجتماعی و حل چالش‌های محله‌محور، می‌تواند باطل‌السحر توطئه‌های دشمنان در برهه کنونی باشد.

فعال‌سازی این ظرفیت، نیازمند عزم ملی، هماهنگی بین‌نهادی و سپردن میدان به نیروهای مردمی و جوانان انقلابی است. مسجد می‌تواند به یک قرارگاه فرهنگی و اجتماعی تبدیل شود که در آن، کانون‌های فرهنگی و هنری و پایگاه‌های بسیج، به‌عنوان بازوهای اجرایی، برنامه‌های متنوع فرهنگی، آموزشی، مهارت‌آموزی و امدادی را برای همه اقشار محله به ویژه نوجوانان و جوانان طراحی و عملیاتی کنند. این همان مسیری است که می‌تواند پیوند مسجد، مردم و مدیریت محلی را تقویت کند و به شکل‌گیری الگوی حکمرانی مردمی منجر شود که کارآمدی نظام تصمیم‌گیری در شرایط بحران را به‌طور محسوسی افزایش می‌دهد.

بهر روی، مسجد نه تنها سنگر اسلام که قرارگاه تمدنی و کانون تحول اجتماعی در تراز انقلاب اسلامی است  و حفظ و تقویت آن در اندیشه سیاسی و منظومه فکری رهبر حکیم ومجاهد انقلاب حضرت آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای( مدظله‌العالی)، تضمین‌کننده تاب‌آوری اجتماعی، انسجام ملی و خنثی‌سازی توطئه‌های دشمنان در حساس‌ترین برهه‌های تاریخی خواهد بود.

عقیل امامی؛ تحلیلگر مسایل سیاسی، فرهنگی و اجتماعی